Առողջության համընդհանուր պարտադիր ապահովագրություն․սոցիալական բարեփոխո՞ւմ, թե՞ նոր կոռուպցիոն ռիսկեր

Հայաստանում առողջության համընդհանուր պարտադիր ապահովագրության համակարգը ներկայացվում է որպես մեծ բարեփոխում և սոցիալական արդարության գործիք. գրում է anticor.am-ը։

Իշխանությունները խոսում են, որ ամեն քաղաքացին հասանելի բուժօգնություն կունենա՝ անկախ եկամուտից։ Սակայն իրականությունը ավելի նուրբ է. երբ առողջապահությունը կենտրոնանում է մի քանի կառույցների ձեռքում, մեծանում է կոռուպցիայի և շահերի բախման ռիսկը։

Առաջին վտանգը ֆինանսական հոսքերի կենտրոնացումն է։ Միլիարդավոր դրամներ անցնելու են մի քանի որոշում կայացնող մարմինների միջով, ինչը կարող է բերել ոչ միայն մասնագիտական, այլ նաև քաղաքական ազդեցության՝ որոշելով, թե որ հիվանդանոցն ինչ չափով ֆինանսավորվի։

Երկրորդ՝ բուժհաստատությունների հետ պայմանագրային անհավասարությունները։ Խոշոր կենտրոնները կարող են ստանալ արտոնյալ պայմաններ, փոքրերը՝ սահմանափակ ֆինանսավորում։ Արդյունքում առողջապահության շուկան կենտրոնանում է մի քանի խաղացողների ձեռքում՝ նվազեցնելով մրցակցությունը և մեծացնելով կախվածությունը։

Մեկ այլ ռիսկ՝ ծառայությունների արհեստական ավելացումը։ Երբ վճարում են կատարված ծառայությունների համար, հիվանդանոցները գայթակղվում են ավելացնել հետազոտություններ կամ միջամտություններ՝ ոչ իրական կարիքների հաշվին։ Պետությունը, փաստորեն, վճարում է ոչ թե մարդկանց առողջության, այլ համակարգի ստեղծած ֆինանսական խթանների համար։

Դեղերի շուկան ևս խնդիր է։ Պետական փոխհատուցում ստացող դեղերը ստանում են շուկայական առավելություն։ Թափանցիկ չլինող գործընթացները կարող են որոշ ընկերություններին գերիշխող դիրք ապահովել՝ բարձրացնելով կոռուպցիոն ռիսկերը։

Վերջապես՝ կառավարման մոդելը կարևոր է։ Եթե հիմնադրամը լիովին գործադիր իշխանության տակ է, ֆինանսների և ռեսուրսների բաշխումը կարող է վերածվել քաղաքական լծակի, ոչ թե սոցիալական աջակցության։

Այնուամենայնիվ, գաղափարը լավ է. Համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ համընդհանուր ապահովագրությունը հաջող է միայն թափանցիկ, վերահսկվող և անկախ կառավարմամբ համակարգերի դեպքում։ Ամենակարևորը՝ վստահությունն է քաղաքացիների շրջանում. մարդիկ պետք է համոզված լինեն, որ հիվանդության դեպքում համակարգը նրանց կողքին է, ոչ թե ֆինանսական կամ քաղաքական շահերից ելնելով։ Առողջապահությունը հաշվարկների մասին չէ միայն. Այն մարդկանց մասին է՝ մայրիկի, ով վստահ է, որ երեխայի բուժումը հասանելի կլինի, և տարեցի, ով հույս ունի, որ իրեն չեն թողնի միայնակ։