Անհավասար խաղի կանոններ. իշխանությունը՝ մրցակիցներից վախեցած

Առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում ավելի ու ավելի ակնառու է դառնում մի վտանգավոր միտում՝ իշխանության կողմից ձևավորվող անհավասար մրցակցային միջավայրը։ Գործող իշխանության համար թույլատրելի գործիքակազմը նույն կերպ հասանելի չէ մյուս քաղաքական ուժերին, իսկ որոշ դեպքերում՝ ուղղակիորեն արգելվում է։ Սա ոչ միայն խաթարում է ընտրական գործընթացի հավասարակշռությունը, այլ նաև խորացնում է հանրային անվստահությունը պետական ինստիտուտների նկատմամբ։

Իշխանությունների անհանգստությունն ակնհայտ է։ Ընդդիմադիր դաշտում ձևավորվող նոր դերակատարները, ինչպես նաև արդեն կայացած ուժերի ակտիվացումը, աստիճանաբար փոխում են քաղաքական տրամադրությունները։ Հասարակության տարբեր շերտերում աճող դժգոհությունը, սոցիալ-տնտեսական խնդիրների կուտակումը և ապագայի վերաբերյալ անորոշությունը ձևավորում են այնպիսի միջավայր, որտեղ ցանկացած իրական այլընտրանք սկսում է ընկալվել որպես լուրջ մրցակից։

Տնտեսական վիճակը շարունակում է մնալ ծանր։ Չնայած իշխանության հնչեցրած լավատեսական հայտարարություններին՝ առօրյա կյանքում դրական փոփոխությունները զգալի չեն։ Արտագաղթի վտանգը պահպանվում է, գործազրկության և եկամուտների անհավասարության խնդիրները շարունակում են ճնշել հասարակությանը, իսկ երկարաժամկետ զարգացման հստակ ռազմավարության բացակայությունը խորացնում է անորոշությունը։ Այս ֆոնին իշխանության վարկանիշի անկումը դառնում է ոչ թե ժամանակավոր երևույթ, այլ համակարգային խնդիր։

Արտաքին քաղաքականության ոլորտում ևս նկատվում է անկայունություն։ Հակասական հայտարարությունները, հաճախ փոփոխվող մոտեցումները և գործընկերների հետ հարաբերությունների անորոշությունը նպաստում են այն ընկալմանը, որ պետությունը չի կարողանում ձևավորել կանխատեսելի և վստահելի քաղաքականություն։ Սա իր հերթին ազդում է թե՛ ներդրումային միջավայրի, թե՛ անվտանգության ընդհանուր մթնոլորտի վրա։

Այս պայմաններում իշխանության արձագանքը ավելի ու ավելի հաճախ դրսևորվում է վարչական և քաղաքական ճնշումների տեսքով։ Քննադատության նկատմամբ անհանդուրժողականությունը, այլախոհ ձայների նկատմամբ կոշտ վերաբերմունքը և քաղաքական դաշտում մրցակիցներին սահմանափակելու փորձերը վկայում են այն մասին, որ իշխանությունը ընտրում է ոչ թե մրցակցության, այլ վերահսկողության ուղին։

Հանրային դիսկուրսում ձևավորվում է վտանգավոր մի իրավիճակ, երբ իշխանությանը քննադատելը ընկալվում է որպես ռիսկային քայլ։ Քաղաքական գործընթացների բնական բաղադրիչ հանդիսացող բազմակարծությունը աստիճանաբար նեղանում է, իսկ դրա փոխարեն ուժեղանում է միակարծության պարտադրման միտումը։ Սա ոչ միայն հակասում է ժողովրդավարական սկզբունքներին, այլ նաև երկարաժամկետ հեռանկարում խաթարում է պետական կառավարման արդյունավետությունը։

Այսօր Հայաստանում ձևավորվող իրավիճակը պահանջում է հստակ գնահատականներ և պատասխաններ։ Եթե քաղաքական մրցակցությունը շարունակվի այս պայմաններում, ապա ընտրությունները կկորցնեն իրենց հիմնական նշանակությունը՝ արտահայտելու ժողովրդի իրական կամքը։ Իսկ եթե ճնշումների այս միտումը խորանա, ապա երկրի քաղաքական համակարգը կարող է կանգնել ավելի լուրջ ճգնաժամերի առաջ։

Հարցը, որն այսօր առավել արդիական է դառնում, հետևյալն է՝ որքան հեռու կարող է գնալ այլախոհության նկատմամբ այս քաղաքականությունը և ինչ հետևանքներ այն կունենա պետության համար վաղը։