Հայաստանի իշխանությունը քաղաքական ընդդիմադիրների նկատմամբ կալանքը դարձրել է պատժիչ գործիք, իսկ մահերը կալանավայրերում արդեն վտանգավոր միտում են արձանագրում. Կոստանյան

Շատ կարևոր է հասկանալ Գևորգյանի մահվան դեպքի քաղաքական համատեքստը, և թե ինչու է այն դառնում վտանգավոր միտում Հայաստանի համար:

 

Նախ հիշեցնեմ, որ Արսենն ընդդիմադիր քաղաքական ուժի թեկնածու էր, որը կալանավորվել էր ընտրություններից ընդամենը 4 օր առաջ, ինչն ինքնին արդեն իսկ հաստատում է քաղաքական հետապնդման հանգամանքը. երկրորդ, Հայաստանում 2021-ից ի վեր ներկայիս իշխանության ձեռքին կալանքը` որպես կանխարգելիչ միջոց, չարաշահվել և դարձել է ոչ թե դատավարական անհրաժեշտություն, այլ անձին քաղաքական, սոցիալական և հոգեբանական ճնշման ենթարկելու միջոց։ Կալանքի ընթացքում անձի առողջության վատթարացման, առավել ևս մահվան հանգամանքը ցույց է տալիս, որ պետության վերահսկողության ներքո քաղաքացին բազմակի անգամ դառնում է անպաշտպան. կալանավորված անձի կյանքի և առողջության պահպանման անմիջական պատասխանատվություն կրող պետութունը փաստացի ձախողում է իր պոզիտիվ պարտականությունը:

 

ԿԱԼԱՆՔԸ դեռևս ՊԱՏԻԺ ՉԷ, այլ բացառիկ խափանման միջոց, որի կիրառումը պետք է հիմնավորվի գոյություն ունեցող, փաստական ու կոնկրետ ռիսկերով, ոչ թե միայն մեղադրանքի ծանրությամբ։

 

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը պետությունից պահանջում է խիստ հաշվետվողականություն, երբ մարդը մահանում է պետական վերահսկողության ներքո։ Հետևաբար, անհրաժեշտ է ստեղծել մշտական հանրային և իրավական վերահսկողության մեխանիզմ, որպեսզի իշխանությունն այլևս չկարողանա քաղաքական նխատառումներով կալանքը կիրառել որպես քաղաքական մահակ` ընդդիմադիր հայացքներ ունեցող քաղաքացիների նկատմամբ:

 

Արսեն Գևորգյանը միակ ընդդիմադիրը չէ, ով մահացավ կալանավայրում. 2019-ին «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում՝ 44-օրյա հացադուլից հետո մահացավ «Հայոց արծիվներ. Միասնական Հայաստան» կուսակցության փոխնախագահ Մհեր Եղիազարյանը, 2022-ին հենց դատարանի դահլիճում հանկարծամահ եղավ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության քննադատ, պրոդյուսեր Արմեն Գրիգորյանը։ Մահվան այս բոլոր դեպքերը փաստաբանների և իրավապաշտպանների միջոցով պետք է հրատապ կարգով փաստաթղթավորվեն ու ներկայացվեն ԵԽ-ին, ԵԽԽՎ-ին, Եվրոպական խորհրդարանին, ՄԱԿ-ի համապատասխան մարմիններին և CPT-ին։

 

Իսկ մինչ այդ, Արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանն անխոս ու առանց քննարկման` պետք է հրաժարական տա պաշտոնից, հենց միայն այն բանի համար, որ փորձում է մարդու մահվան հանգամանքն արդարացնել` աշխարհում տեղի ունեցող նման դեպքերով, ինչը փաստացի նշանակում է խուսափել պատասխանատվությունից:

 

Հիշում եմ` 2017-ին, ՀԿ-ական սեկտորի իրավապաշտպաններն ու ընդդիմադիր գործիչները բզկտում էին արդարադատության՝ այն ժամանակվա նախարար Արփինե Հովհաննիսյանին` «Հաց բերող» Արթուր Սարգսյանի մահվան համար, այն պարագայում, երբ նախարարի իրավասություններից դուրս էր Արթուր Սարգսյանի ձերբակալման, կալանավորման կամ ազատ արձակման որոշումները։

 

Հուսամ այդ նույն գործիչները նույն ջերմեռանդությամբ վերևում նշածս քայլերը հետևողականորեն առաջ կտանեն` կանխելու քաղաքական նպատականերով հետապնդվող անձանց` կալանքի ընթացքում տեղի ունեցող հետագա մահերը: