Երբ քաղաքական կամ ընդդիմադիր գործիչ է մահանում պատիժը կրելու ընթացքում, իրավական, քաղաքական և հասարակական արձագանքը պետք է լինի խիստ կազմակերպված. Կամենդատյան

Երբ քաղաքական կամ ընդդիմադիր գործիչ է մահանում կալանքի կամ պատիժը կրելու ընթացքում, իրավական, քաղաքական և հասարակական արձագանքը պետք է լինի խիստ կազմակերպված, փաստահեն և համակարգված։

 

Այսպիսի դեպքերում անհրաժեշտ քայլերի հաջորդականությունը ներառում է մի քանի կարևոր ուղղություն.

 

1. Անհապաղ իրավական և փաստաբանական քայլեր

 

Անկախ դատաբժշկական փորձաքննություն. Պետական մարմինների տված եզրակացությանը զուգահեռ՝ ընտանիքն իրավունք ունի պահանջելու կամ ներգրավելու անկախ փորձագետ կամ միջազգային մասնագետների՝ մասնակցելու դիահերձմանը կամ վերստուգելու արդյունքները։ Սա կանխում է հնարավոր շահարկումները և ապահովում է ապացույցների պահպանումը։

 

Փաստաբանական խմբի ձևավորում. Անհրաժեշտ է անհապաղ ներգրավել բարձրակարգ փաստաբաններից բաղկացած թիմ, որոնք կպահանջեն տրամադրել բոլոր բժշկական փաստաթղթերը, տեսագրությունները (խցից, միջանցքներից, բժշկական մասնաճյուղից) և քրեակատարողական հիմնարկի (ՔԿՀ) մատյանները։

Քրեական վարույթի նախաձեռնում. Հետևել, որպեսզի հնարավորինս արագ հարուցվի քրեական գործ (օրինակ՝ անփութության, բժշկական օգնություն չցուցաբերելու կամ ինքնասպանության հասցնելու հատկանիշներով, կախված հանգամանքներից), որպեսզի հարազատները ստանան տուժողի իրավահաջորդի կարգավիճակ և հնարավորություն ունենան ծանոթանալու նյութերին։

 

2. Հասարակական և քաղաքական վերահսկողություն

 

Մարդու իրավունքների պաշտպանի (ՄԻՊ) և իրավապաշտպանների ներգրավում. Անհապաղ տեղեկացնել ՄԻՊ-ին և տեղական հեղինակավոր իրավապաշտպան կազմակերպություններին (օրինակ՝ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ, Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների և այլն), որոնք իրավունք ունեն այցելելու ՔԿՀ, ուսումնասիրելու պայմանները և հանդես գալու հրապարակային զեկույցներով։

 

Հանրային վերահսկողության հանձնաժողովի (ՀՎՀ) ներգրավում. Պահանջել Հայաստանի Հանրապետության ԱՆ քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդների խմբի շտապ այցելություն և ուսումնասիրություն։

 

Թափանցիկության ապահովում. Քաղաքական գործընկերների, կուսակցությունների և հասարակական կազմակերպությունների կողմից պահանջել պետական մարմիններից (ԱՆ, Գլխավոր դատախազություն, ՔԿՀ) ամենօրյա և հնարավորինս բաց տեղեկատվություն տրամադրել քննության ընթացքի մասին։

 

3. Միջազգային ատյանների և դիվանագիտական խողովակների օգտագործում

 

Միջազգային կազմակերպությունների տեղեկացում. Դիմել ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների մեխանիզմներին, Եվրոպայի խորհրդին, ԵԱՀԿ-ին, ինչպես նաև Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագիտական առաքելություններին (դեսպանատներին)՝ ներկայացնելով փաստերը։

 

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ). Անհրաժեշտության դեպքում (օրինակ՝ անհրաժեշտ բժշկական օգնություն չտրամադրելու կամ կյանքի իրավունքի խախտման հիմքերով) նախապատրաստել և ուղարկել հրատապ դիմումներ կամ գործեր ՄԻԵԴ՝ պետության պատասխանատվությունը արձանագրելու համար։

 

4. Հանրային արձագանքի կազմակերպում

 

Խաղաղ և կառուցողական բողոքի ակցիաներ. Քաղաքական ուժերը և քաղաքացիական հասարակությունը կարող են կազմակերպել խաղաղ հավաքներ, երթեր, մոմավառություններ՝ պահանջելով ամբողջական, անաչառ և հանրությանը հասանելի քննություն։

 

Բացառել բռնությունն ու սադրանքները. Չափազանց կարևոր է զսպել հուզական բռնկումները և թույլ չտալ, որ ողբերգությունը վերածվի անկարգությունների, որոնք կարող են շեղել ուշադրությունը իրական պատասխանատուներից և հանգեցնել նոր ձերբակալությունների։

 

Այս պահին ամենակարևոր առաջնահերթությունը փաստերի պահպանումն է, հնարավորինս շուտ անկախ փորձագետների ներգրավումը և իրավական գործընթացների նկատմամբ կոշտ հասարակական հսկողության սահմանումը՝ բացառելու համար որևէ հանգամանքի կոծկում։